(30.606 inw.)
Actueel nieuwsbericht
naar het actuele nieuwsoverzicht
|
Tags: Democratie komt niet vanzelf in Oost-Europa14 juni 2007 (bron: NRC Handelsblad)Vooral niet nu populisten en nationalisten de dienst uitmaken In 1989 viel de Muur. Sindsdien volgde hervorming op hervorming. De bevolking werd alleen maar armer. Populistische politici spelen nu op hun frustraties in. Steeds vaker vestigen leidende politici uit de Oost-Europese lidstaten van de EU in negatieve zin de aandacht op zich – met dubieuze uitspraken en dubieuze initiatieven. Vijf recente voorbeelden: Polen: coalitie met extreem-rechts In Polen regeert een coalitie van de rechts-conservatieve partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) met de boerenpartij Samoobrona en de ultrakatholieke Liga van Poolse Families (LPR). Het geheel staat onder leiding van de tweeling Lech (president) en Jaroslaw (premier) Kaczynski. De regering baarde onlangs ophef met het plan de antecedenten van 700.000 Polen te onderzoeken, om vast te stellen wie vóór 1989 met de geheime dienst heeft samengewerkt – en diegenen van wie dat was gebleken te straffen met een beroepsverbod van tien jaar. „De wet schept een ministerie van waarheid en een nieuwe geheugenpolitie”, vond Bronislaw Geremek, europarlementariër en oud-dissident. Hij negeerde de nieuwe wet – en werd prompt gestraft. Net zoals Tadeusz Mazowiecki, Oost-Europa’s eerste niet-communistische premier sinds veertig jaar, werd gestraft. De kruistocht van de Kaczynski’s strandde uiteindelijk in het Constitutionele Hof, maar is daarmee nog niet voorbij: Polens eigen McCarthyisme. Hun coalitiepartner LPR is rechtsextremistisch, homofoob en antisemitisch. LPR-leider Roman Giertych, minister van Onderwijs, initieert plannetjes om boeken van Kafka, Dostojevski en Goethe van het leerplan te schrappen. Zijn vader, europarlementariër, baarde opzien met een geschrift waarin hij schreef dat de joden zich biologisch onderscheiden. In het verleden is de LPR verbonden geweest met neonazigroepen. Tsjechië: Romahaat In Tsjechië regeert premier Miroslav Topolánek, die zijn mening liefst bondig tot uiting brengt. De Europese Grondwet: „Shit”. De verzamelde verkiezingsbeloften van zijn tegenstanders: „Een Auschwitz-leugen”. Zijn vicepremier, de christen-democratische Jiri Cunek, gaf eens uiting aan zijn Romahaat door te zeggen dat je in Tsjechië alle aandacht van politici krijgt als je „eerst je huid bruin kleurt, chaos sticht in je familie en een kampvuur aansteekt op het dorpsplein”. Ander citaat: „Wie niet wil werken, mag van mij van honger sterven.” Slowakije: maffiosi In Slowakije regeert de populistische premier Róbert Fico – vriend van Castro, Gaddafi en Hugo Chávez – met twee partners die zich sinds hun aantreden koest houden, maar zich in het verleden des te drastischer hebben geuit of gedragen. De eerste is de HZDS, de partij van Vladimír Meciar, die als premier weinig democratisch omsprong met zijn rivalen. Hij liet de zoon van de toenmalige president ontvoeren om die president te schaden. Zijn geheime dienst leidde, werd later vastgesteld, „een netwerk van ex-geheim agenten, maffiosi en maffiose zakenlieden en gebruikte het voor politieke doelen”. Diezelfde geheime dienst probeerde achter de schermen de toetreding van Slowakije tot de NAVO te verhinderen. De tweede is de ultranationalistische Slowaakse Nationale Partij (SNS), waarvan de leider, Jan Slota, al een carrière lang grossiert in extreme uitlatingen. Over Hongaren („We stappen in onze tanks en verpletteren Boedapest”, „Hongaren zijn parasieten”), over Roma („Zigeuners stelen en roven”) en over het fascistische Slowaakse vazallenbewind van de nazi’s, want de leider van dat bewind, Josef Tiso, is Slota’s historische held. Hongarije: leugens Hongarije dan, een land waar de politiek al bijna een jaar volledig verlamd is sinds de socialistische premier Ferenc Gyurcsány in een later uitgelekte rede tot partijgenoten bekende „anderhalf tot twee jaar te hebben gelogen, ’s ochtends, ’s middags en ’s nachts”. „We hebben het verneukt. Niet een beetje, maar heel erg (...) Niemand in Europa heeft er zo’n rotzooi van gemaakt als wij (...) Wat hebben we deze vier jaar gedaan? Niets. Jullie kunnen niet één belangrijk regeringsbesluit noemen waarop we trots kunnen zijn.” In een normaal, democratisch land zou de premier de dag daarop door zijn eigen partij zijn weggestuurd. Niet in Hongarije. Sterker: die herkoos hem als partijleider en ook Gyurcsány’s coalitiepartner zweeg in alle talen over de liegende premier. Roemenië: machtsmisbruik Of neem Roemenië, waar president Traian Basescu minister van Justitie Monica Macovei uit de regering gooide, omdat haar onderzoeken wat al te bedreigend werden voor kopstukken uit zijn partij en die van zijn kompanen. Vervolgens negeerde hij de uitspraak van het Constitutionele Hof, dat Basescu’s vermeende grondwetsschendingen afzetting rechtvaardigden. En daarna organiseerde hij een referendum over die afzetting. Basescu leed een verpletterende nederlaag, maar concludeerde ten slotte, in strijd met de werkelijkheid, dat het volk hem „een tweede kans” had gegeven. Hoe nu verder? Populisten, nationalisten en als hervormers gecamoufleerde politici maken in Oost-Europa de dienst uit. Echte hervormers zijn uit de gratie. Het politieke midden, zo het al bestond, is verdampt. Het is een gevolg van achttien jaar van drastisch hervormen, waarin voor elke burger letterlijk alles anders werd. De Oost-Europeanen zijn het hervormen zat. Achttien jaar lang hebben ze pijn geleden door de hervormingen. De meesten van hen zijn alleen maar armer geworden, in samenlevingen zonder sociale voorzieningen, waar alle zekerheden na 1989 op slag verdwenen en opleidingen waardeloos waren geworden. Armer, maar ook kwader zijn ze geworden. Gedesillusioneerd. Daarbij komt dat de vruchten van de hervormingen vooral zijn geplukt door een kleine, jonge, slimme minderheid in de grote steden. De ouderen en het platteland zijn uit de boot gevallen. En Oost-Europa hééft veel platteland. Wie in een Roemeens dorp gaat kijken, ziet weinig verschil met hetzelfde dorp twintig jaar geleden. Er wonen alleen minder mannen – twee miljoen Roemenen werken in Spanje en Italië. In de perceptie van volk én leiders in Oost-Europa is achttien jaar lijden te veel van het goede – reden waarom na de toetreding tot de EU overal hervormingen zijn vertraagd: de buit was binnen. Maar achttien jaar is niet genoeg om datgene op te bouwen waarop in het Westen de democratie, de rechtsstaat en de markteconomie berusten: een middenklasse die iets te verliezen heeft en dus voorzichtig denkt, doet en stemt. De hervormingen hebben een kleine groep rijk gemaakt – en een grote meerderheid arm. Een middenklasse is er nog niet. En van dat alles profiteren degenen die erin slagen in te spelen op frustraties: de nationalisten en de populisten die zondebokken presenteren, die democratie zien als een systeem waarin de meerderheid de minderheid haar wil kan opleggen en die de politieke rivaal als vijand zien – en vijanden moeten kapot. Een dialoogdemocratie bestaat nergens in Oost-Europa. Net zo min als een politieke cultuur, of een civil society. En nooit was het wantrouwen jegens politici zo groot als nu. Het Westen heeft anderhalve eeuw aan zijn democratie mogen schaven en heeft die bepaald niet zonder vallen en opstaan verwezenlijkt. Het Oosten heeft pas achttien jaar mogen schaven – want de Polen, Tsjechen, Slowaken, Hongaren en Roemenen hebben in hun verleden of heel kort, of helemaal nooit democratie gekend. Democratie komt niet vanzelf. |
forumdiscussie)
3 reacties) (
