Uitgelicht
Actueel nieuwsbericht
naar het actuele nieuwsoverzicht
 Tags: 29 december 1989: Heimelijk wilde Havel graag president worden28 december 2009 (bron: De Volkskrant)Achteraf beschouwd was het niet meer dan logisch dat het Tsjechoslowaakse parlement op 29 december 1989 een toneelschrijver tot president verkoos. Als een van de initiatiefnemers van de mensenrechtenbeweging Charta 77 behoorde Václav Havel tot de bekendste Oost-Europese dissidenten; voor zijn verzet tegen het communisme had hij vijf jaar lang in de gevangenis gezeten. Tsjechoslowakije had zich na de val van het communisme geen beter boegbeeld kunnen voorstellen. Maar wat vandaag vanzelfsprekend lijkt, was het toen niet. Om te beginnen scheelde het niet veel of Havel had de presidentsverkiezingen niet eens gehaald. Een paar weken nadat een bevriende astrologe hem had gewaarschuwd dat er slecht nieuws in de sterren stond geschreven, sukkelde hij na een feestje in een vijver. Minutenlang ging hij kopje onder. Meer dood dan levend werd hij door zijn vrienden opgevist. Beducht voor meer onheil hield Havel zich de weken daarna ver van de politiek. Toen op 17 november 1989 de Praagse studenten tijdens een uit de hand gelopen betoging de val van het communisme inluidden, zat hij in zijn chalet op het platteland. Pas de volgende avond zou hij naar Praag terugkeren. Hij werd er onmiddellijk de bezieler van het Burgerforum, de overkoepelende anti-communistische oppositiebeweging. Maar hij was niet voorbestemd om president te worden. Die rol leek weggelegd voor Alexander Dubček, de gewezen communistische partijleider die na de Warschaupact-invasie van 1968 was afgezet omdat hij het socialisme een ‘menselijk gezicht’ had willen geven. Toen de held van de Praagse Lente een week na het uitbreken van de Fluwelen Revolutie op een balkon op het Wenceslasplein verscheen, scandeerden honderdduizenden betogers zijn naam. De Slowaak Dubček had iets wat de Tsjech Havel toen niet had: populariteit. Ondanks de negatieve publiciteit waarmee de communistische propaganda hem had opgezadeld, was hij voor het grote publiek een nobele onbekende. Dat Dubček het uiteindelijk tegen Havel moest afleggen, had hij deels aan zichzelf te wijten. Zoals ruim twintig jaar eerder tijdens de Praagse Lente, legde hij de klemtoon op hervormingen. Hij leek niet te beseffen dat het communisme voorgoed had afgedaan. Maar vooral de ambitie van Havel speelde Dubček parten. Hoewel de toen 53-jarige toneelschrijver-dissident graag vertelde dat het presidentschap niets voor hem was, deed hij er achter de schermen alles aan om president te worden. De aap kwam uit de mouw tijdens een vergadering van het Burgerforum op 5 december: ‘Het is duidelijk dat ik geen president wil worden, maar als de toestand zo dramatisch wordt dat het in het belang van het land is om mij een tijdje als president te hebben, dan wil ik het wel doen.’ Om zijn doel te bereiken gooide Havel het op een akkoordje met de communisten. Zij mochten de premier leveren op voorwaarde dat het door hen gecontroleerde parlement hem tot president zou kiezen. Dubček werd afgescheept met de belofte dat het na de eerste vrije verkiezingen zijn beurt zou zijn. Daar kwam niets van. In 1990 werd Havel door het nieuwe parlement spoorslags herkozen. Terwijl in andere voormalige Oostbloklanden oud-dissidenten na enkele jaren op een zijspoor belandden, bleef hij met sprekend gemak aan de macht. Na de opsplitsing van Tsjechoslowakije zou hij nog tien jaar aanblijven als president van Tsjechië. De vraag is of de bohémien Havel er veel plezier aan beleefde. In het begin van zijn presidentschap wist hij nog de beveiliging te slim af te zijn door via een achterpoortje naar zijn favoriete kroeg te ontsnappen. Maar naarmate de jaren vorderden, begon Havel te beseffen dat hij eigenlijk in een gouden kooi zat. Terwijl hij van zijn vroegere vrienden vervreemdde, verloor hij zijn greep op de politiek. In 1993 moest hij met lede ogen aanzien hoe Tsjechoslowakije uit elkaar viel. Na zijn aftreden in 2003 zou hij met de nodige zelfspot terugblikken op die jaren van machteloosheid. In To the Castle and Back, zijn enkele jaren geleden verschenen herinneringen, wordt de hoofdrol gespeeld door een vleermuis die zich in een bergkamer van het paleis heeft verstopt. |
1 reactie) 
forumdiscussie)
