naar het actuele nieuwsoverzicht
|
Jonge Tsjechen verstaan de Slowaken niet meer 14 januari 2006 (bron: De Volkskrant) Ivana Formanova houdt van oude films. Maar als een Slowaakstalige film uit het Tsjechoslowaakse tijdperk wordt uitgezonden, zapt ze verder. "Ik versta het echt niet", zegt de 15-jarige Tsjechische. Slowaaks en Tsjechisch hebben zo veel gemeen dat ze ooit werden beschouwd als twee varianten van dezelfde taal. Maar dertien jaar na de splitsing van Tsjechoslowakije lijkt ook deze taalband te verzwakken. Sommige experts geloven dat Tsjechen op een dag hun Slavische buren nauwelijks meer zullen begrijpen. Met jonge mensen als Formanova in het achterhoofd besloot de Tsjechische tv vorig jaar Slowaakse shows na te synchroniseren. Vele oudere Tsjechen waren woedend over de maatregel. De televisiebazen rechtvaardigden hun beslissing met studies die aantonen dat eenderde van de Tsjechische tieners en jongvolwassenen moeite heeft om Slowaakse programma’s te begrijpen. "Hoe meer mensen problemen hebben elkaar te verstaan, hoe meer je beseft hoe verschillend beide talen zijn", zegt Mira Nabelkova, een Slowaakse linguïste van de universiteit in de Tsjechische hoofdstad Praag. Tsjechisch en Slowaaks zijn van alle West-Slavische talen, waaronder ook het Pools en Servisch, het nauwst verwant. Toch verschilt 15 procent van hun woordenschat. Van 1918 tot 1993 zorgden de Tsjechoslowaakse staatsmedia ervoor dat deze verschillen makkelijk te ondervangen waren. Slowaken kijken nog steeds naar de Tsjechische tv en lezen kranten uit hun grotere buurland. Maar in de Tsjechische Republiek zijn Slowaakse programma’s nagenoeg van het scherm verdwenen. Slowaakse kranten en tijdschriften zijn er enkel nog in gespecialiseerde kiosken te verkrijgen; de meerderheid van de 200 duizend Slowaken spreekt wel Tsjechisch. "Jonge Tsjechen hebben nog maar weinig gelegenheid om Slowaaks te horen", zegt Nada Vakusova, voorzitster van de Tsjechisch-Slowaakse Club, die tijdschriften en kranten in beide talen uitgeeft. "Eenmaal volwassen verstaan ze Slowaken zoals ze Polen begrijpen, ongeveer 70 procent van wat gezegd wordt." Volwassen Tsjechen die zijn opgegroeid in Tsjechoslowakije zijn daar verbaasd over. "Mijn generatie ondervond geen enkel probleem", zegt Jan Prokop, een Tsjechisch journalist die zijn legerdienst deed in een kazerne in wat nu een deel van Slowakije is. Prokops tienjarige dochter, Olivia, is een natuurtalent in minigolf – vier keer juniorkampioen op de US Open. Vorig jaar werd ze na een toernooi in het Amerikaanse Arizona op het podium gevraagd samen met een Slowaaks-Amerikaanse tolk. "Hij vertaalde een vraag. Olivia verroerde geen vin. Hij vertaalde een andere: geen antwoord. Ik besefte uiteindelijk dat ze niet bang was, maar het gewoon niet begreep." Het waren de grote taalovereenkomsten die Tsjechen en Slowaken meer dan 75 jaar geleden verenigden toen het Oostenrijks-Hongaarse rijk na de Eerste Wereldoorlog in mekaar stortte. Linguïsten kibbelden of de talen wel als twee aparte talen beschouwd moesten worden. Een tijdlang was de officiële taal van Tsjechoslowakije het Tsjechoslowaaks, met twee aparte standaarden, het Tsjechisch en het Slowaaks. Staatstelevisie en -radio zonden programma’s uit in beide dialecten, die zelfs meer naar elkaar toe groeiden. Tsjechische uitdrukkingen deden hun intrede in de Slowaakse taal, en de voormalige communistische leider Gustav Husak, een Slowaak die in Praag woonde, hanteerde een bont mengelmoesje. "De groeiende kloof tussen beide talen ondergraaft ook de solidariteit die zich in de afgelopen driekwart eeuw tussen Tsjechen en Slowaken heeft ontwikkeld", zegt de Tsjechische linguïste Marian Sloboda. "Een paar jaar geleden waren sommige Tsjechische studenten ontevreden als Slowaakse studenten een plekje kregen in Tsjechische studentenhuizen. Het was toen al duidelijk dat ze de Slowaken als 'zij' zagen eerder dan als 'wij'." Het volledig verdwijnen van de Slowaakse taal uit de Tsjechische samenleving zal volgens haar het gevoel dat 'zij' Slowaken verschillen van 'wij' Tsjechen alleen maar doen toenemen. Er zijn nog geen reacties Geef uw reactie |
